Het is weer oktober, borstkankerbewustwordingsmaand, waarin we geacht worden massaal producten met roze lintjes te kopen om ons geweten te sussen. Wat ooit in de jaren ‘90 begon als persoonlijke missie om meer aandacht te genereren voor borstkanker is inmiddels verworden tot een industrie die meer lijkt te geven om politieke en financiële belangen dan om de belangen van vrouwen en borstkankerpatiënten.
Het ontstaan van Pink Ribbon
Wanneer je je verdiept in de liefdadigheidsindustrie rond kanker ontdek je dat Pink Ribbon niet één organisatie is. Het roze lintje begon als een persoonlijk protest. In de vroege jaren ’90 deelde de Amerikaanse Charlotte Haley, die een oma, zus en dochter met borstkanker had, perzikkleurige lintjes uit. Haar boodschap was duidelijk: het jaarlijkse budget van het National Cancer Institute bedraagt 1,8 miljard dollar; slechts 5% daarvan gaat naar kankerpreventie. Ze was vastbesloten het bewustzijn over borstkanker te vergroten in een tijd dat er nog een taboe op rustte.
Help ons wetgevers en Amerika wakker te maken door dit lintje te dragen.”
Toen Estée Lauder en het tijdschrift Self haar idee wilden gebruiken voor een campagne, weigerde Charlotte, ze wilde niets met commercialisering van haar idee te maken hebben. Maar de kleur van het lintje werd gewijzigd in roze en de campagne kwam er toch. Daarmee was Pink Ribbon geboren, maar dan de commerciële versie, zonder het ongemakkelijke verhaal over preventie, toxische stoffen of industriebelangen.
Wat begon als grassroots protest van een vrouw die wilde dat er échte verandering kwam, werd al snel ingelijfd door bedrijven en glossy campagnes met feelgood-slogans en glitter marketing. Wereldwijd zijn er inmiddels veel borstkankerorganisaties die het lintje inzetten.
Susan G. Komen Foundation
Een van de eerste liefdadigheidsinstellingen die gebruik maakte van het roze lint was de Susan G. Komen Foundation. Ze registreerden het ‘lopende lintje’ als handelsmerk en treden juridisch op tegen organisaties die iets soortgelijks willen gebruiken.
De Susan G. Komen foundation is al decennia de grootste en meest zichtbare borstkankerorganisatie ter wereld. Met haar roze lintjes, massale evenementen en talloze bedrijfssamenwerkingen heeft de organisatie borstkanker stevig op de publieke agenda gezet. Tegelijkertijd is zij een van de duidelijkste voorbeelden geworden van wat critici pinkwashing noemen: het gebruik van emotionele symboliek om geld te genereren, terwijl slechts een relatief klein deel van de inkomsten daadwerkelijk wordt besteed aan onderzoek naar genezing.
Uit jaarrekeningen blijkt dat Komen in de periode 2020–2025 ongeveer 12 tot 15 procent van haar totale uitgaven aan research besteedde. Dat staat ver af van het beeld dat de slogan “for the Cure” en de marketingcampagne jarenlang opriepen.
Daarnaast voerde Komen jarenlang een agressief merkenbeleid. Na de hernoeming tot “Susan G. Komen for the Cure” in 2007 claimde de organisatie exclusieve rechten op de zin “for the Cure” en hun roze lint. Meer dan honderd, vaak kleine, goede doelen werden benaderd door hun juristen. Critici noemden dit trademark bullying: het juridisch platwalsen van concurrenten. De organisatie heeft inmiddels de slogan “for the Cure” uit haar officiële naam geschrapt.
Deze combinatie van relatief lage researchinvesteringen, controversiële bedrijfssamenwerkingen (waaronder met KFC!) en de agressieve verdediging van het roze merk heeft Komen tot een omstreden icoon van pinkwashing gemaakt.
KFC heeft zelfs zo recent als oktober 2026 een nieuwe roze campagne gelanceerd: “emmers vol hoop”, voor een organisatie verwant aan Komen.
Alternatieve therapie uitgesloten van research
Ondanks de miljarden die ze in de loop der jaren hebben ingezameld, hebben alle borstkanker goede doelenfondsen niet gezorgd voor fundamenteel betere behandelingen. Chemotherapie en bestraling blijven de standaard. Je hoort weinig tot niks over lifestyle en preventie terwijl het aantal diagnoses alleen maar toeneemt. Onderzoek naar oorzaken van borstkanker vindt nauwelijks plaats. Alles draait om vroege opsporing door middel van mammografie en het promoten van dure, vaak toxische, behandelingen.
In Nederland is Pink Ribbon tegenwoordig onderdeel van KWF. Zij financieren slechts onderzoek op het gebied van reguliere diagnose, therapie en de gevolgen daarvan. Enkele voorbeelden van onderzoek dat ze financieren; ‘Slimme biopsienaald voor snelle diagnose’ ‘Genetische test voor betere inschatting borstkankerrisico’ en ‘Advies op maat bij vermoeidheid na borstkanker’.
Op de website van Komen staat te lezen: “Geen enkele complementaire of alternatieve therapie kan kanker voorkomen, behandelen of genezen.”
Op de website van het KWF staat over alternatieve behandelingen te lezen:
“Alternatieve behandelingen zijn behandelingen waarvan de werkzaamheid niet wetenschappelijk is vastgesteld.” en “KWF financiert geen (onderzoek naar) alternatieve behandelingen.”
Dit is een ‘Catch-22’ (vicieuze cirkel): er is geen wetenschappelijk bewijs omdat er geen onderzoek is geweest en er wordt geen onderzoek gedaan omdat er geen wetenschappelijk bewijs is!
Het is niet in het belang van vrouwen met borstkanker om alle niet-reguliere therapieën bij voorbaat uit te sluiten en er geen onderzoek naar te doen. Borstkankerpatiënten zijn juist gebaat bij eerlijk onderzoek naar en toepassing van veelbelovende, niet-reguliere therapie die de oorzaak aanpakt, met vaak ook nog eens voordeel dat ze goedkoop en minder invasief zijn en weinig bijwerkingen hebben. Zoals bijvoorbeeld het gebruik van de repurposed (herbestemde) geneesmiddelen ivermectine en fenbendazol waar Dr William Makis veel succes mee heeft bij kankerpatiënten, zelfs in verder gevorderde stadia van de ziekte.
Dit beleid dient slechts één belang en dat is dat van de kankerindustrie. Alternatieve therapie zou wellicht de kankerindustrie waarin miljarden winst worden gemaakt in gevaar kunnen brengen.
Pinkwashing
Daarnaast is ‘Pinkwashing’ een probleem, vooral in oktober (borstkanker bewustzijnsmaand), wanneer bedrijven goede sier maken als liefdadigheidsinstelling door roze producten met roze lintjes te verkopen terwijl ze daarmee alleen maar extra omzet genereren en extra winst maken. Vaak ontbreekt transparantie over hoeveel van de opbrengst daadwerkelijk naar het goede doel gaat, soms maar enkele procenten, of promoten ze zelfs producten die mogelijk kankerverwekkend zijn.
“Ongebreideld, ongereguleerd kapitalisme veroorzaakt borstkanker en stimuleert winstbejag ten koste van de ziekte”
Think Before You Pink® – 2022 Campaign
Estée Lauder die aan de wieg stond van Pink Ribbon is tot op de dag van vandaag een grote speler in borstkankerbewustzijn. Hoewel ze miljoenen hebben opgehaald voor onderzoek, is het bedrijf bekritiseerd omdat sommige van hun cosmetica ingrediënten zoals parabenen bevatte, die in verband worden gebracht met hormonale verstoringen en mogelijk kanker.
Ook heel fout was de campagne van seksshop Honey Birdette (inmiddels onderdeel van Playboy!) voor de McGrath Foundation die in een reclamecampagne sexy foto’s van vrouwen in roze lingerie in verband bracht met borstkanker. Ongepast, omdat het de ziekte seksualiseert en de nadruk wordt gelegd op perfecte borsten. Hoe verhoudt zich dat tot de miljoenen vrouwen die borstoperaties hebben moeten ondergaan? ‘Doe die kleine kanten beha uit en volg deze drie hete tips om je borsten te controleren voordat je geliefde arriveert!’ was een letterlijke tekst.
De Breast Cancer Action-organisatie startte meer dan 20 jaar geleden de “Think Before You Pink”-campagne“ als reactie op de groeiende bezorgdheid over het aantal roze lintproducten op de markt en heeft opgeroepen tot transparantie en verantwoordingsplicht van bedrijven die deelnemen aan fondsenwerving en bewustmakingscampagnes voor borstkanker. Vanaf het begin bekritiseerden ze bedrijfspromoties. Helaas heeft de Breast Cancer Action organisatie zichzelf onlangs opgeheven.
Pfizer misbruikt liefdadigheid om onderzoek naar hun medicijnen te financieren
Breast Cancer Now is een Britse liefdadigheidsorganisatie die zich inzet voor onderzoek naar en ondersteuning bij borstkanker. Hun Catalyst Programma is een initiatief dat borstkankeronderzoek stimuleert via sponsoring door en samenwerking met Pfizer. Doordat Pfizer zelf hun eigen (kandidaat-)medicijnen beschikbaar stelt voor onderzoek, betalen zij zelf de volledige, peperdure klinische testfase niet. In plaats daarvan helpt het geld van de donateurs om te onderzoeken of het medicijn werkt en goedgekeurd kan worden voor de markt. Als het medicijn succesvol blijkt, verdient de farmaceut daar uiteindelijk aan.
Zo komt borstkankerliefdadigheid uiteindelijk alleen de kankerindustrie ten goede.
Schuldgevoel afkopen
Borstkankerbewustzijn is ook al zoiets vreemds. Hoeveel levens zouden er daadwerkelijk zijn gered dankzij ‘borstkankerbewustzijn’? Alsof we zonder die reclames of zonder een speciale borstkankermaand niet zouden weten dat de ziekte bestaat, of het simpelweg zouden vergeten. Het creëert een vals gevoel van saamhorigheid: alsof we er met z’n allen iets aan doen, terwijl het in werkelijkheid vooral extra inkomsten genereert voor bedrijven en de kankerindustrie. De roze lintjes van Pink Ribbon en het idee van ‘kankerbewustwording’ worden door critici dan ook gezien als zinloos sentiment en als een vorm van het romantiseren van borstkanker.
Tegelijkertijd wordt hiermee ingespeeld op ons gezamenlijke verantwoordelijkheidsgevoel. Dat gevoel kunnen we vervolgens afkopen door te doneren aan goede doelen, waarmee we uiteindelijk ook bedrijven en onderdelen van de kankerindustrie financieel ondersteunen. Een industrie die volgens critici primair gericht is op winstmaximalisatie en daarmee niet gebaat zou zijn bij het daadwerkelijk genezen van kanker.
Monique Schneider | ellaster.nl
E*: Monique Schneider is zelf van borstkanker genezen door een operatie en alternatieve therapieën. In haar zoektocht om voor haarzelf de beste onderzoeks- en behandelmethode te vinden, stuitte ze op allerlei misstanden en belangenverstrengeling in de kankerindustrie, die vaak niet in het belang zijn van de patiënt.
Ontdek meer van Ellaster
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
