De krankzinnig grote gekkenhuizen van de oude wereld

Waarom zijn er in de 19e eeuw zoveel grootschalige psychiatrische inrichtingen gebouwd, zelfs in dun bevolkte gebieden? Te midden van prachtig aangelegde parken verrezen enorme ‘gekkenhuizen’ met verfijnde architectonische details. Kwamen deze bouwwerken voort uit goedbedoelde hervormingen in de psychiatrie, of dateren deze gebouwen uit een verloren gegane ‘oude wereld’, met een herbestemming om dissidenten na een wereldwijde reset in deze instellingen weg te stoppen?

Chris legt uit dat de term “lunatic” (getikt) destijds de geaccepteerde institutionele aanduiding was en psychiaters “aliënisten” werden genoemd. Onder invloed van psychiater Thomas Story Kirkbride vonden er halverwege de 19e eeuw binnen de psychiatrie grote hervormingen plaats om patiënten in een meer humane leefomgeving te huisvesten. Hij wilde mooie ruimtes creëren die de geesteszieken in staat zouden stellen om te helen en de gevangenisachtige inrichtingen zouden vervangen. 

Chris twijfelt aan deze officiële lezing en vermoedt dat Kirbride’s tweede naam niet voor niets ‘Story’ is, en het slechts een ‘verhaal’ betreft. Hij denkt dat deze gebouwen niet uit humanitaire oogpunten zijn gebouwd, maar in sommige gevallen veel oudere complexen waren die een nieuwe bestemming kregen, waarbij het verhaal van ‘een morele behandeling’ er later bij verzonnen is. 

Dave en Chris bespreken de hypothese dat er ergens in de 18e en 19e eeuw een soort ‘reset’ van de beschaving heeft plaatsgevonden, waarbij de honderden grote branden die wereldwijd plaatsvonden, als één van de gebeurtenissen fungeerden die deze reset teweegbrachten. Rond dezelfde periode (1850-1915) waren er tegelijkertijd vele grandioze wereldtentoonstellingen, met verfijnde architectuur die vrij snel daarna werden afgebroken, omdat de tentoonstellingen tijdelijk zouden zijn. Deze exposities werden gebruikt om historische ontwikkelingen te verklaren en bezoekers met valse verhalen te heroriënteren, denken zij.

De opkomst van enorme gekkenhuizen hangt hiermee samen. Deze bevonden zich vaak in een buitengebied. Chris denkt dat deze instellingen werden gebruikt om mensen die na een Great Reset het officiële narratief ontkenden, weg te kunnen stoppen. “Iedereen die zich buiten de norm waagde van wat als geschiedenis werd voorgesteld en wat in de samenleving als normaal werd beschouwd, belandde op deze plekken en werd nooit meer teruggezien, vooral als hij of zij zijn of haar gedrag niet aanpaste.” 

Dave van NewsTreason spreekt in een speciale podcast met Chris, onderzoeker en podcaster van het Old World Exploration-kanaal, gespecialiseerd in de afwijkende architectuur van de oude wereld en vervalste historische tijdlijnen. Ze bespreken de vele massale gestichten (asylums) die van 1800-1915 in het westen zijn gebouwd, waarbij de omvang en verfijnde architectuur niet overeenkomen met de bevolkingsaantallen en levensstandaard uit die tijd. Ook stellen ze grote vraagtekens bij de genoemde bouwtijd die de bouw van hedendaagse gebouwen zou overtreffen. “Die gestichten werden zogenaamd sneller gebouwd met technologie uit het tijdperk van paard en wagen.”

Omvang van inrichtingen uit verhouding met bewonersaantallen

De gebouwen die Chris onderzocht blijken bij nader onderzoek onwaarschijnlijke tijdlijnen en bouwverhalen te bevatten. Er bestaat geen verifieerbare bouwgeschiedenis zoals officiële verslagen en documenten, of fotografisch bewijs van de eigenlijke bouw. Chris presenteert statistieken: in 1890 waren er in de Verenigde Staten ongeveer 150–200 gestichten, zo’n 600 weeshuizen en ongeveer 100 staatsgevangenissen.

Als voorbeeld noemt hij Santa Clara Agnews State Hospital, een inrichting voor geesteszieken die in 1888 is voltooid. De bouw duurde twee jaar en er was officieel capaciteit voor zo’n 900-1000 patiënten. Volgens Chris woonden er destijds tweeënhalf keer zoveel aantallen mensen patiënten en personeel. 

Chris wijst op een patroon dat hij ook bij veel andere inrichtingen uit die tijd observeert, dat de omvang van de inrichting niet strookt met de bevolkingsaantallen in de regio. Eind 19e eeuw had San Francisco naar schatting ongeveer 286.000 inwoners, en het aangrenzende San Jose had 18.000 inwoners. In die tijd verbleef 1 op de 850 Amerikanen eind 19e eeuw in een psychiatrische inrichting. De capaciteit van Santa Clara was buitenproportioneel voor het aantal inwoners in die regio. Uiteindelijk was het ziekenhuis maar 18 jaar in gebruik, en werd het na de aardbeving in 1906 zwaar beschadigd en afgebroken.

Gigantische inrichtingen in dun bevolkte gebieden

Vervolgens presenteert Chris drie instellingen in Iowa gebouwd in de periode 1860-1884, ver voordat de in 1846 gevestigde staat Iowa een significante bevolking had. Hij noemt het Clarinda State Hospital met een vloeroppervlakte van 46.000 m². In 1898 woonde daar 684 patiënten, dat is 67m² per patiënt.

Clarinda State Hospital

De massale inrichting Kalamazoo in Michigan, gebouwd volgens de principes van Kirkbride met een centraal hoofdgebouw en symmetrische zijvleugels te midden van een ruim park, was in 1850 gebouwd en in 1939 afgebroken. Ook Michigan was in de jaren 1850 een dunbevolkt gebied. “Niemand woonde daar, dus het narratief herhaalt zich”, stelt Chris.

Michigan Asylum for the Insane, Kalamazoo. De tekening en foto van de vrouwenvleugel (3e rechterfoto) is slechts een klein onderdeel van een veel groter complex. Zie luchtfoto naast Eastern Hospital.

Chris noemt meer voorbeelden, zoals de inrichting van Athens State Hospital in Ohio van 61.000 vierkante meter, met ongeveer 18,5 miljoen ter plaatse vervaardigde bakstenen, gebouwd in een tijd dat de bevolking afnam. Hij wijst erop dat de bouwprecisie en de kwaliteit van de materialen (marmer, hardhout, leien daken) de moderne bouwnormen overtreffen.

Athens State Hospital Ohio

Grootschalige bouwwerken en overdadige versieringen

Ten aanzien van het gesticht in Utica, New York, gebouwd tussen 1837 en 1843, merkt Chris op:  “In de Noord-Amerikaanse geschiedenis van dit soort gebouwen behoort deze tot de allereerste”. Hij wijst op een ander terugkerend patroon, dat de vleugels aan de gebouwen volgens de officiële lezing later zijn toegevoegd. “Ze zien er niet uit als aanbouwen. Ze lijken naadloos deel uit te maken van hetzelfde gebouw. Ik heb het gevoel dat de toegevoegde vleugels vaak een manier zijn om het verhaal geloofwaardiger te maken, wanneer ze ons de oorspronkelijke bouw laten zien.”

Chris toont foto’s van het Rhode Island-ziekenhuis in Providence, een esthetisch rijk versierd gebouw, volgens hetzelfde patroon van staatsinstellingen met overdadige versieringen. Over het Trans-Allegheny gesticht in Weston, West Virginia uit 1864 zegt hij: “Het grootste gebouw van met de hand gehouwen natuursteen in Amerika toen het werd gebouwd, terwijl er in de omgeving minder dan 2.000 mensen woonden.”

Onrealistische bouwtijd

Chris somt de hoeveelheid bouwmaterialen en bouwtijden op van een aantal inrichtingen:

• Het gesticht in Worcester, Massachusetts (1870–1876) — ongeveer 15 miljoen bakstenen, gebouwd in zes jaar
• Het Cleveland-gesticht — in 1872 door brand verwoest, binnen twee jaar herbouwd met 8–10 miljoen bakstenen.
• Het Danvers State Hospital, Massachusetts — ongeveer 15 miljoen bakstenen, bouwtijd van vier jaar, 6.000 bewoners.

“Met name in Ontario Canada zijn er veel van dit soort gestichten gebouwd. Twee jaar bouwtijd, een gigantisch bouwwerk. Nogmaals, erg korte bouwtijden. Het zou ook vandaag de dag moeilijk zijn om zoiets in twee jaar te bouwen. Zelfs met al onze zware machines en hydraulische kranen.” Chris en Dave hebben beiden een achtergrond in de bouw en projectontwikkeling en benadrukken dat deze gebouwen in een tijdperk zijn gebouwd, waarbij bouwmaterialen veelal met paard en wagen vervoerd werden.

Chris en Dave wijzen er ook op dat cement niet kan uitharden bij temperaturen onder ongeveer 5 graden Celsius, wat betekent dat er in de noordelijke staten in Amerika en in Canada, misschien maar zeven maanden per jaar gebouwd kon worden — waardoor een bouwperiode van twee jaar in feite neerkomt op 14 maanden daadwerkelijke bouwtijd.

Chris: “We hebben niet veel beeldmateriaal van de interieurs. Ik heb er hier wel een paar, maar daar is volgens mij een reden voor, want daaruit blijkt hoe rijkelijk deze ruimtes waren versierd. Veel mensen zien vaak over het hoofd hoeveel tijd het afwerkingsproces kost, om een gebouw af te werken.”

Tunnels

Bijna alle gestichten hadden ondergrondse tunnelsystemen die aansloten op bijgebouwen, een extra complexiteit in de bouw, wat de officiële tijdlijnen van de bouwperiode nóg onaannemelijker maakt. Chris toont de tunnels in de inrichting in Traverse City, Michigan, en merkt op dat deze niet zijn meegenomen in de bouwtijdlijnen — de hoeveelheid graafwerk die in de jaren 1870 nodig was om dergelijke tunnels te bouwen en deze vervolgens weer op te vullen, is volgens hem binnen het opgegeven tijdsbestek onmogelijk.

Chris deelt een anekdote van een vrouw die een psychiatrische opleiding volgde in het Worcester State Hospital en vertelde hem: “De echt krankzinnigen zaten in cellen in de tunnels onder het ziekenhuis, die van het ene uiteinde van het gebouw naar het andere liepen. Die patiënten waren meestal naakt en werden genegeerd; ze werden in hun psychotische toestand gelaten, behalve om ze te voeden, en werden als verloren beschouwd. Ze zouden er nooit meer uitkomen en zouden daar blijven tot ze stierven.” Dit zou naar verluidt tot in de jaren negentig zijn doorgegaan en staat in schril contrast met de Kirkbride-story.

Chris presenteert daarnaast een lijst van bekende kerkhoven die bij inrichtingen in Amerika zijn gevonden: Milledgeville, Georgia — 25.000 graven; Mississippi State — 7.000; Dixmont State — 1.300; Trans-Allegheny — 2.400 tot 5.000. Hij merkt op dat dit de enige graven zijn die zijn gevonden en veel plekken over crematoria beschikten. Hij stelt dat de bewoners van deze gestichten geen enkele kans op rehabilitatie en re-integratie in de samenleving hadden.

Nieuwe bestemming van veel oudere gebouwen

Chris gelooft niet dat al deze gebouwen oorspronkelijk als psychiatrische instellingen zijn gebouwd. De meeste panden zijn gebouwd op een groot landgoed (300-1.000 hectaren) en waren zelfvoorzienend met eigen voedselproductie en energiebronnen. Hij denkt dat deze complexen oorspronkelijk een ander doel dienden en onderdeel waren van een oudere beschaving die later de bestemming van gesticht kregen.

De Zeven Kerktorens (Seven Steeples) in Indianapolis

Zo toont Chris het complex met zeer rijk versierde Victoriaanse gebouwen van het psychiatrisch ziekenhuis in Indianapolis uit 1845, gebouwd op 160 hectaren land, ook wel de ‘Zeven Kerktorens’ genoemd, al waren het er in werkelijkheid acht. “Van bovenaf kun je goed zien hoe omvangrijk deze plekken waren.” Hij toont een gravure uit 1825 van een paar houten hutten dat twintig jaar voor de oplevering van de ‘Zeven Kerktorens’ als het voormalige gesticht werd gebruikt. “Dit zou dus hetgeen moeten zijn wat ze hiervoor hadden gebouwd. Ja, ja, het ziet er uit als een volkomen natuurlijke evolutie”, zegt hij spottend.

De enorm rijk versierde gestichten lijken bijna paleizen uit een ander tijdperk te zijn. Ook als we naar het Eastern Hospital in Medical Lake Washington kijken, of de luchtfoto van Kalamazoo in Michigan met een watertoren en fabriek op het enorme terrein, hebben deze complexen meer weg van kleine zelfvoorzienende gemeenschappen. 

Eastern Hospital in Medical Lake Washington (links) en luchtfoto van het enorme complex Kalamazoo in Michigan (rechts), waarvan de vrouwenvleugel (tekening en foto uit 1859) onder het kopje ‘Gigantische inrichtingen in dun bevolkte gebieden’ destijds op de latere luchtfoto in de bossen verscholen lag en een beter idee geeft van de omvang van het hele complex.

Voor gek verklaard

Chris denkt dat na een Grote Reset een nieuw historisch narratief werd verteld en dat de mensen die daar niet in meegingen in deze gestichten terechtkwamen. In de 19e eeuw, toen de informatiebronnen zo beperkt en streng gecontroleerd waren dat iedereen die buiten de lijntjes trad gemakkelijk in een inrichting kon worden opgenomen.

Hij onderbouwt deze theorie aan de hand van een historische lijst (1864–1889) van redenen waarom mensen in het gesticht zijn opgenomen, waaronder: “Overmatig drankgebruik en zakelijke problemen, door een paard tegen het hoofd getrapt zijn, mishandeling door de echtgenoot, ingebeelde vrouwelijke klachten, luiheid, het lezen van romans, overmatige mentale activiteit, overmatige verdieping in religie, egoïsme, brandbestrijding, anticonceptiemiddelen, vrouwenkwaaltjes en bijgeloof, en nog vele andere oorzaken.”

Dave merkt op dat tegen de tijd dat de grote farmaceutische bedrijven rond 1910 opkwamen en de geneeskunde zich steeds meer op patenteerbare geneesmiddelen ging richten, iedereen die zich tegen die verschuiving verzette waarschijnlijk ook in een inrichting werd opgenomen. 

Daarnaast blijkt uit historische verslagen en fotomateriaal dat de psychiatrie ook allerlei onmenselijke experimenten uitvoerde, waaronder opsluiting in kasten, hoofdklemmen, dwangbuizen en het toedienen van elektroshocks. Daarnaast waren chirurgische ingrepen ook gebruikelijk, zoals de bovenstaande 19e-eeuwse gravure van een trepanatie, waarbij een arts met een handinstrument een gat in de schedel van een patiënt boort . Ook was hydrotherapie een gangbare praktijk om patiënten lange tijd in hete of koude baden op te sluiten, een ‘therapie’ (of beter martelmethode te noemen), die niet iedereen overleefde.

Wereldwijd dezelfde architectonische principes

Dave vermoedt dat er een landelijke of zelfs wereldwijde coördinatie is geweest om deze instellingen te bouwen. “Hoe komt het dat alle Amerikaanse staten binnen een periode van 30 tot 40 jaar plotseling besloten dat ze allemaal zo’n instelling nodig hadden, zonder dat daar een coördinerend federaal mandaat aan ten grondslag lag? Waarom zien ze er allemaal precies hetzelfde uit? Ze hebben dezelfde architectuur, ook al liggen ze aan twee uiteinden van de wereld.”

Chris laat het Seacliff Asylum in Nieuw-Zeeland zien dat is gebouwd volgens dezelfde principes als de Amerikaanse Kirkbride-architectuur. De instelling lag in een gebied waar nauwelijks mensen woonden. Hij wil hiermee aantonen dat dit patroon zich uitstrekt tot Australië, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk, wat wijst op een wereldwijde reset van de bevolking met behulp van deze instellingen.

Chris trekt parallellen met de opkomst van zogenaamd tijdelijke wereldtentoonstellingen met zeer verfijnde architectuur en technologieën. Op enkele wereldtentoonstellingen waren ‘infant incubators’ niet alleen een attractie, maar de couveusebaby’s werden ook te koop aangeboden. Daarnaast waren er in die periode ook de zogenaamde ‘orphan trains’, treinen met duizenden weeskinderen die naar dunbevolkte gebieden in de Verenigde Staten werden vervoerd om die regio’s opnieuw te bevolken. Dat was een ontwikkeling in de 19e eeuw, die parallel aan de massale immigratie naar de VS plaatsvond.

Hij signaleert allerlei tekenen van een soort reset, vermoedelijk na grote rampspoeden zoals grote branden “waarvan er wereldwijd honderden waren” — met als gevolg grote veranderingen, waarbij de oorspronkelijke historie deels is gewist en herschreven. Chris denkt dat de mensen die zich hiertegen verzetten in een van de vele gestichten eindigden.

Ella Ster | ellaster.nl