“Graffiti is alleen gevaarlijk in de hoofden van drie soorten mensen: politici, reclamemakers en graffiti-werkers”, schrijft graffitikunstenaar Banksy. Hij gebruikt graffiti als politieke pamfletten tegen de oorlog, kapitalisme en gevestigde orde. Van de vervallen muren in de binnensteden en de muur in Palestina, hangt zijn werk nu in tal van musea. Banksy is trendy en de prijzen voor zijn werk zijn met 1000 procent gestegen. Maar hij blijft rebels, toen zijn werk ‘Meisje met ballon’ voor 1,2 miljoen euro werd verkocht, werd het voor de ogen van de veilingmeester (half) versnipperd.
Banksy is het pseudoniem van een Britse graffitikunstenaar die vanaf begin deze eeuw furore maakte met zijn graffiti op vervallen muren in de binnenstad van Londen. Het is niet bekend wie er schuilgaat achter Banksy, maar zijn werk karakteriseert zich door pakkende beelden, in combinatie met prikkelende slogans. De boodschap is doorgaans pacifistisch, antikapitalistisch en voor vrijheid. In zijn werk combineert hij het gebruik van sjablonen met graffiti uit de losse pols, soms in combinatie met verfklodders of objecten.
Banksy’s werk kenmerkt zich door humor. Vaak zijn het politieke pamfletten met een knipoog tegen oorlog en de gevestigde orde. Bijvoorbeeld overheidsbekleders die zijn afgebeeld in humoristische poses, zoals twee tongzoenende politie-agenten of een agent die een snuif neemt van een witte lijn op straat die een eindeloos druipspoor van witte verf blijkt te zijn.
Zijn straatkunst verscheen plotseling, hij sloeg toe als een guerillakunstenaar in de vroege uurtjes van de nacht om ludieke beelden en teksten achter te laten. Zijn herkenbare stencilstijl werd uit nood geboren toen hij op zijn 18e midden in de nacht graffiti spoot op een treinstel en betrapt werd door de spoorwegpolitie. Nadat hij was weggevlucht en zich onder een vrachtwagen had verstopt, realiseerde hij zich dat hij zijn schildertijd moest halveren. De stencilletters aan onderkant van de truck inspireerden hem met sjablonen te gaan werken. Het is juist die vluchtig aangebrachte stencilstijl die zijn werk zo krachtig maakt.
Het bestaansrecht van graffiti
“Een muur is altijd de beste plek om je werk te publiceren”, schrijft Banksy in zijn boek Banksy, Wall and piece – en behoren niet exclusief toe aan reclamemakers vindt hij. “De mensen die onze steden besturen begrijpen graffiti niet, omdat ze vinden dat niets bestaansrecht heeft, tenzij het winst oplevert. Ze zeggen dat graffiti mensen bang maakt en symbool staat voor het verval van de samenleving, maar graffiti is alleen gevaarlijk in de hoofden van drie soorten mensen: politici, reclamemakers en graffiti-werkers.”
Als provocatie op het graffitiverbod in Londen stencilde hij op lege muren de tekst: “In opdracht van het ministerie van nationale snelwegen is deze muur aangewezen als graffitigebied. Neem uw afval mee naar huis”. Binnen enkele dagen ontstond er dan een piece op de muur van een veelheid aan graffiti.
In Banksy’s wereld is het niet de graffiti die voor verloedering zorgt, maar hij maakt juist gebruik van de verloedering van de stad, waarbij hij vlekken of beschadigingen van vervallen panden of kapotte voertuigen gebruikt die door zijn graffiti een andere betekenis krijgen. Zoals een koninklijke bewaker die tegen de muur urineert waarop een vlek zit. Of een meisje dat hoelahoept met het wiel van de fiets die zonder wiel op straat is achtergelaten.
Banksy identificeert zich met de Rebel Rats, rebellerende ratten die hij afbeeldt met verfkwast, spuitbus of verfroller. “Als je vies, onbeduidend en ongeliefd bent, zijn ratten het ultieme rolmodel. Ze bestaan zonder toestemming. Ze worden gehaat, opgejaagd en vervolgd. Ze leven in stille wanhoop tussen het vuil. En toch zijn ze in staat hele beschavingen op de knieën te krijgen.”
De Palestijnse muur
Elke lege muur is de droom van de graffitikunstenaar, maar een enorme lege muur is de ultieme droom. De Palestijnse muur is 700 km lang en drie maal de hoogte van de Berlijnse muur. Dat maakte het voor Banksy “de ultieme vakantiebestemming voor graffitikunstenaars”, maar ook om daarmee te protesteren tegen “de grootste openluchtgevangenis ter wereld”. Zijn stencilpamfletten tegen de oorlog zijn niet zonder humor, maar wel confronterend doordat hij kinderen met bommen of gasmaskers afbeeldt. Of een meisje dat een militair fouilleert. Een Palestijnse activist die een bos bloemen werpt. Een meisje dat opstijgt aan een bundel ballonnen herinnert de kijker aan het verloren toekomstperspectief van Palestijnse kinderen.
Graffitikunst van Banksy op de Palestijnse muur in Bethlehem
Walled Off Hotel in Bethlehem
Als een vervolg op zijn werken op de Palestijnse muur financierde Banksy het Walled Off Hotel in Palestina, met uitzicht op een checkpoint naar Jeruzalem. De hotelkamers en de lobby zijn ingericht met tal van zijn kunstobjecten, schilderijen en muurschilderingen. Banksy’s werk is trendy en een gat in de markt. Wereldwijd zijn er tentoonstellingen waarbij Banksy niet is betrokken, maar waar gallery’s en musea hun zakken vullen met kopieën van zijn werk.
Kunstwereld
Banksy heeft zo zijn eigen ideeën over de kunstwereld waarmee hij de spot drijft. Hij beeldde een suppoost af naast een schilderijlijst met de tekst ‘kont’. Of spoot de tekst Mind the crap op de trap naar het prestigieuze museum Tate Modern, als woordspeling op de bekende mind the gap bij metrostations.
Banksy ging binnen de muren van musea aan de slag met Vandalized paintings: “Door als graffitikunstenaar ook daar door te gaan met het overschilderen van dingen die niet van jou zijn”. Banksy maakte aanpassingen op bestaande kunstwerken, waardoor deze een heel andere betekenis kregen. Zoals een 17e eeuws landschap met hedendaagse bewakingscamera’s.
Ondanks zijn rebelse houding wordt Banksy’s werk binnen de kunstwereld voor veel geld verkocht. Volgens een kunsthandelaar zijn de prijzen voor zijn werk sinds 2011 met meer dan 1000 procent gestegen. Zijn werk Game Changer, een zwart-wit schilderij van een klein jongetje en een verpleegsterspop, was een eerbetoon aan de verpleegkundigen tijdens de coronaperiode. Het doek werd in maart 2021 door veilinghuis Christie’s voor 16,7 miljoen pond verkocht.
Het meest spraakmakende werk was Banksy’s schilderij Meisje met ballon dat voor 1,2 miljoen euro is verkocht. Toen de veilingmeester van veilinghuis Sotheby’s zijn hamer op de lessenaar sloeg, vernietigde het schilderij zichzelf voor een verbouwereerde veilingzaal. Het papier rolde langzaam door een ingebouwde papierversnipperaar voor de helft uit de lijst.“We zijn gebanksied”, zei Sotheby’s, maar kunstkenners voorspelden dat het werk door deze klucht waarschijnlijk alleen maar in waarde zou stijgen.
Ella Ster | ellaster.nl
Ontdek meer van Ellaster
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
